Ułatwienia dostępu

Skip to main content

Dostępność dla osób ze szczególnymi potrzebami

06 marca, 2024

Do zapewnienia co najmniej minimalnej dostępności gwarantującej dostępność podmiotu publicznego osobom ze szczególnymi potrzebami zobowiązany jest z pewnością sektor publiczny. A jak sytuacja wygląda w trzecim sektorze?

Zgodnie z art. 9 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych – dostępność to umożliwienie osobom z niepełnosprawnościami samodzielnego funkcjonowania i pełnego udziału we wszystkich sferach życia. To podjęcie odpowiednich działań w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami, na równi z innymi osobami, dostępu do środowiska fizycznego, środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych, w tym do innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych bądź powszechnie zapewnianych, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. 

Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – kogo obowiązuje?

Ustawa ma na celu poprawę warunków życia oraz funkcjonowania obywateli ze szczególnymi potrzebami, narażonych na marginalizację bądź dyskryminację nie tylko ze względu na niepełnosprawność, ale także obniżony poziom sprawności wywołany wiekiem lub chorobą. Ustawa stanowi kluczowy element rządowego programu „Dostępność Plus” – przyjęty przez rząd w 2018 roku. Rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy realizują zapisy wspomnianej Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. 

Sektor publiczny jest zobligowany do zapewnienia co najmniej minimalnej dostępności gwarantującej dostępność podmiotu publicznego. Podmiot publiczny zapewnia dostępność przez stosowanie uniwersalnego projektowania nowych rozwiązań bądź racjonalnych usprawnień w usuwaniu istniejących barier. Minimalne wymagania obejmują zapewnienie w instytucjach publicznych dostępności: 

architektonicznej – korytarze i klatki schodowe powinny być wolne od barier i zapewniać możliwość poruszania się po nich osób na wózku, korzystających z kul, lasek i innych pomocy ortopedycznych, osób starszych, a także osób z wózkami dziecięcymi, mających różne problemy z poruszaniem się (windy, schody, korytarze, ciągi piesze w budynku); 

cyfrowej –  została kompleksowo uregulowana w ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych oraz aplikacji mobilnych  podmiotów publicznych. Dostępność cyfrowa dotyczy stron internetowych i aplikacji podmiotów. W tym zakresie ustawa o zapewnianiu dostępności odsyła do ustawy o dostępności cyfrowej, która, choć chronologicznie o kilka miesięcy wcześniejsza, stanowi do niej lex specialis. 

W ramach minimalnego standardu zobowiązana organizacja zapewnia dostępność cyfrową:
•   strony podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej,
•   danych teleadresowych podmiotu publicznego oraz linku do strony podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej,
•   narzędzi służących do kontaktu z podmiotem publicznym,
•   nawigacji,
•   deklaracji dostępności strony internetowej lub aplikacji mobilnej podmiotu publicznego, zwanej dalej „deklaracją dostępności”,
•   informacji dotyczących sytuacji kryzysowej oraz innych informacji związanych z bezpieczeństwem publicznym publikowanych przez podmiot publiczny,
•   dokumentów urzędowych oraz wzorów umów lub wzorów innych dokumentów przeznaczonych do zaciągania zobowiązań cywilnoprawnych (art. 8 ust. 2).

informacyjno-komunikacyjnej – zapewnienie informacji na temat tego, jakie zadania wykonuje dany podmiot w postaci nagrania w polskim języku migowym dla osób głuchych, informacji w tekście łatwym do czytania (ETR) – dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, czy pliku odczytywalnego maszynowo, który może udźwiękowić osoba niewidoma. Dostępność w tym zakresie to ponadto możliwość komunikacji z podmiotem w taki sposób, jaki jest dogodny dla osoby ze szczególnymi potrzebami (m.in. poprzez SMS czy przy użyciu usługi tłumaczenia migowego online). 

Za koordynację wdrażania ustawy odpowiedzialny jest minister ds. rozwoju regionalnego przy pomocy Rady Dostępności – organu opiniodawczo-doradczego w sprawach dostępności. Poza tym, każdy organ władzy publicznej – także administracji rządowej i samorządowej oraz kontroli państwowej i ochrony prawa – w tym sądy i trybunały – wyznaczają, co najmniej jedną osobę pełniącą funkcję koordynatora ds. dostępności. 

Na podstawie ustawy utworzony został Fundusz Dostępności, jego zadaniem jest udzielanie wsparcia finansowego na dostosowanie budynków podmiotów publicznych oraz budynków mieszkalnictwa wielorodzinnego. Środki te umożliwią budowanie wind i innych usprawnień w budynkach – co jest bardzo wyraźnym oczekiwaniem społecznym. Wsparcie ze środków Funduszu, udzielane jest w formie pożyczki, ale z możliwością częściowego jej umorzenia po spełnieniu określonych kryteriów (np. jeśli z inwestycji korzystać będzie duża liczba osób z niepełnosprawnościami czy seniorów). 

Organizacje społeczne, które decydują się polegać na finansowaniu ze środków publicznych, stają się quasi-instytucjami państwowymi, częścią szeroko rozumianego aparatu państwa – a więc ich usługi mają odpowiadać jakością swojej dostępności usługom instytucji państwowych

NGO realizując zadanie publiczne nie musi zapewniać dostępności w całej swojej działalności, ale wyłącznie w zakresie określonym w umowie zawartej z podmiotem publicznym, na które zostały przeznaczone środki publiczne. Na podmiocie publicznym powinien leżeć obowiązek opisania – jakiej dostępności w realizacji zadania publicznego wymaga. Ten sposób pozwala na dopasowanie wymagań do możliwości danej organizacji oraz postawienia realistycznych celów, z punktu widzenia – nakładów finansowych i ograniczeń czasowych.

Bardzo ważną rolę odgrywają programy edukacyjne i kampanie informacyjne, jak też standaryzacja działań w zakresie zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

Jednym z przykładów takiej kampanii edukacyjnej jest kampania społeczna “Prospołeczni = Dostępni” w ramach projektu pt. “Lubelscy Liderzy Dostępności na START” realizowanego z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego z Funduszy EOG. Projekt jest realizowany przez Związek Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych w partnerstwie z Lubelskim Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki.   

To kampania edukacyjna i zarazem akcja informacyjna na temat dostępności skierowana przede wszystkim do środowiska sektora pozarządowego, który funkcjonuje odmiennie niż sektor publiczny i sektor prywatny. Celem kampanii społecznej “Prospołeczni = Dostępni” jest zwiększenie świadomości i kompetencji NGO w zakresie zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

Czy Twoja organizacja spełnia wymogi dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami? Zapisy o dostępności w ustawie nie są dla Ciebie jasne? Chcesz dowiedzieć się więcej? Wybierz najbliższy Lokalny Inkubator NGO, skontaktuj się i umów się na doradztwo już dziś!

Źródło: www.publicystyka.ngo.pl, www.infor.pl, www.liderzydostepnosci.pl
Foto: www.pexels.com